Heimspekivefur Garðaskóla

Um heimspeki með börnum og unglingum - á íslensku:

• Aðalbjörg Steinarsdóttir o.fl. (2001). Íslenskar barnabókmenntir og þjóðsögur sem uppspretta heimspekilegrar samræðu meðal leikskólabarna. Kennsluleiðbeiningar. Þróunarverkefni leikskólans Lundarsels 1999-2001. Akureyri: Leikskólinn Lundarsel.
• Atli Harðarson. (án árs). Siðfræði í skólum. Hugleiðing í framhaldi af lestri bókarinnar Hvers er siðfræðinmegnug. http://this.is/atli/textar/rabb/SIDFR_og_M.htm. Sótt á vefinn 22. maí 2007.
• Atli Harðarson. (1992). Heimspekikennsla við framhaldsskóla. Greinin er aðgengileg á slóðinni http://www.snerpa.is/net/atli/heim.htm.
• Brynhildur Sigurðardóttir. (2004). Heimspeki í lífsleiknikennslu, ritdómur. Hugur, 16. árg., 296-300.
• Brynhildur Sigurðardóttir og Sigríður Ólafsdóttir. (1994). Um siðfræði sem grundvöll umhverfismenntunar. Reykjavík: Rannsóknarstofnun KHÍ.
• Brynhildur Sigurðardóttir. (1998). Hugleiðing um hugsun. Börn og menning,13:2, 13-14.
• Brynhildur Sigurðardóttir. (1998). Hvernig vinna má með hugtök og hugmyndir í náttúrufræðikennslu. Ný menntamál, 1. tbl., 18-23.
• Brynhildur Sigurðardóttir. (1998). Hugleiðing um hugarstarf í skólum. Fréttabréf Félags kvenna í fræðslustörfum, vor.
• Brynhildur Sigurðardóttir. (2007). Heimspekival í Garðaskóla
  Fyrirlestur á málstofu Heimspekiskorar Háskóla Íslands.
• Helga María Þórarinsdóttir og Sigurbjörg Friðný. (án árs). Heimspekivinna með börnum. Fyrirlestur um heimspeki í leikskólanum Lundarseli, Akureyri.
• Hrannar Baldursson. (2001). Börn sem ganga á vit heimspekinnar. Morgunblaðið, 13. febrúar. Sótt á vefinn 20. apríl 2009.
• Hrannar Baldursson. (án árs). Íslensk heimspeki í Mexíkó. http://www.heimspeki.hi.is/?greinasafn/annad/hugfimi?&hluti=1#FS1. Sótt á vefinn 22. maí 2007.
• Hreinn Pálsson. 1986. Hvers vegna Heimspeki með börnum? Ný menntamál, 4:1, 12-14
• Hreinn Pálsson. (2000). Að efla dómgreind nemenda. Morgunblaðið, 26. september. Sótt á vefinn 20. apríl 2009.
• Hreinn Pálsson. (2002). Valur, heimspekilegar smásögur, kennarakver. Reykjavík: Námsgagnastofnun.
  • Valur er safn tólf smásagna eftir Guðrúnu Evu Mínervudóttur til að nota við kennslu í lífsleikni. Einnig er tilvalið að nota bókina til íslenskukennslu. Sögurnar eiga að vera kveikja að umræðum um siðferðileg og heimspekileg málefni. Í kennarkveri eru æfingar og verkefni með hverri sögu sem byggja á aðferðum heimspekilegrar samræðu og barnaheimspeki. Að auki er í kverinu kennslufræðileg umfjöllun um þessar aðferðir
• Hugur, tímarit um heimspeki. (1992). Útgefið af félagi áhugamanna um heimspeki.
  5. árgangur tímaritsins var helgaður umræðu um heimspekikennslu á grunn- og framhaldsskólastigi. Í tímaritinu er viðtal við Matthew Lipman og greinar eftir Hrein Pálsson, Þorstein Hjartarson, Atla Harðarson og, Kristján Kristjánsson.
• Hugur, tímarit um heimspeki. (2008). Útgefið af félagi áhugamanna um heimspeki.
  19 . árgangur tímaritsins hafði meginþemað heimspeki menntunar. Í tímaritinu eru greinar eftir Ármann Halldórsson, Kristján Kristjánsson og Ólaf Pál Jónsson.
• Jóhann Björnsson. (2009). Að spilla æskunni. Heimspeki með ungu fólki. Hugur, tímarit um heimspeki, 20. árg, 127-139.
• Jón Á. Kalmansson (ritstj.). (1999). Hvers er siðfræðin megnug? Safn ritgerða í tilefni tíu ára afmælis Siðfræðistofnunar. Reykjavík: Siðfræðistofnum, Háskólaútgáfan.
  Í bókinni eru m.a. greinar um siðfræðikennslu. Höfundar þeirra eru Hreinn Pálsson, Kristján Kristjánsson, Magnús Diðrik Baldursson og Sigríður Þorgeirsdóttir.
• Jón Thoroddsen. (2003). Heimspeki með börnum. Skólavarðan, 5: 3, 21-23.
• Lipman, M., Sharp, A.M. & Oscanyan, F.S. (1991). Heimspekiæfingar, kennsluleiðbeiningar með Uppgötvun Ara. (Hreinn Pálsson þýddi). Reykjavík: Heimspekiskólinn.
• Lipman, M. & Sharp, A.M. (1993). Siðfræðiæfingar, kennsluleiðbeiningar með Lísu. (Hreinn Pálsson þýddi). Reykjavík: Heimspekiskólinn.
• Gareth Matthews. (2000). Heimspeki og börn. Skúli Pálsson þýddi. Kópavogur: Sóley.
• Róbert Jack. (2006). Hversdagsheimspeki. Reykjavík: Háskólaútgáfan, Heimspekistofnun.
  Bókina má panta á vefnum.
• Sigurður Björnsson. (2000). Hugsi - Kennarakver. Reykjavík: Námsgagnastofnun.
  • Kennarkver með nemendabókinni Hugsi - Um röklist og lífsleikni. Fjallað er um hugmyndafræðina að baki hinni heimspekilegu samræðu en einnig eru í kverinu verkefni og æfingar ásamt fræðilegum kafla um málshætti og spakmæli.

Um heimspeki með börnum og unglingum - á öðrum tungumálum:

• Beate Börresen. (2007). Philosophy in Norwegian schools.
• Brynhildur Sigurðardóttir . (2002). Imagination. Thinking, Journal of Philsophy for Children, 16:2, 34-38
• Golding, C. (2002). Connecting Concepts. Thinking activities for Students. Melbourne: ACER. ISBN 0 86431 608 9
  • Þetta er námsefni með mjög góðum kennsluleiðbeiningum. Námsefnið felst í dæmasöfnum sem notuð eru til að greina ákveðin heimspekileg hugtök með nemendum (t.d. réttlæti, rasismi, þekking, menning o.fl.). Nota má efnið með krökkum frá 10 ára aldri og upp úr og auðvelt er að aðlaga dæmasöfnin að ólíkum hópum. Í kennsluleiðbeiningunum er fjallað um heimspekilega samræðufélagið (community of inquiry). Gefin eru dæmi af vel heppnuðum samræðum og útskýrt í hverju gæðin felast.
• Lipman, Sharp og Oscanyan. 1980. Philosophy in the Classroom. Temple University Press. Kynning ætluð foreldrum, kennurum og fræðimönnum.
• Philosophy, a School of Freedom. Teaching Philosophy and Learning to Philosophize: Status and Prospects. (2007). Paris: UNESCO.
• Thinking Aloud. Philosophy and Democracy in the Schools. Ráðstefna í Reykjavík febrúar 2009. Fjölmargir heimspekingar og kennarar frá Íslandi, hinum Norðurlöndunum og víðar að úr Evrópu fjölluðu um heimspekikennslu frá margvíslegum sjónarhornum. Útdrætti og glærur úr erindum má nálgast hér.

Um samræðu og skyld viðfangsefni:

• Cevallos Estarellas, P. & Sigurdardottir, B. (2000).The Community of Inquiry as a Means for Cultivating Democracy. Inquiry, Critical thinking across the Disciplines, 19:2, 45-57.
• Copeland, M. (2005). Socratic Circles. Fostering Critical and Creative Thinking in Middle and High School. Portland, Maine: Stenhouse Publishers.
  • Bókin fjallar um ákveðna samræðuaðferð sem notuð er í bókmennta- og/eða móðurmálsbekkjum á unglingastigi. Aðferðin er notuð í stórum bekkjum sem skipt er í ytri og innri hring til að ræða ákveðinn texta. Innri hringur ræðir efni textans á meðan ytri hringurinn fylgist með gangi samræðunnar. Síðan skipta hringirnir um hlutverk. Nemendur fá með þessu góða þjálfun í samræðutækni um leið og þeir læra um efni textanna í gegnum samræðuna.
• Ráðstefna Skólaþróunarsviðs Háskólans á Akureyri: Hjá öllum vakir þráin að birta öðrum hug sinn. Samskipti og tjáning í skólastarfi. 19. apríl 2008. Glærur frá fyrirlestrum má nálgast hér. Ég bendi sérstaklega á erindi Neil Mercer um "Dialogue and the development of creative thinking," málstofu Róberts Jack um "Heimspekikaffihús í skólastofunni," fyrirlestur Kristjáns Kristjánssonar um "Róttæk samskipti og sjálfshvörf" og að lokum málstofu leikskólakennara á Vallarseli Akranesi um "Heimspekilega samræðu og tónlist."

Lokaritgerðir um heimspekikennslu skrifaðar af íslenskum háskólanemum :

• Anna Harðardóttir og Þórunn Guðmundsdóttir. (1990). Börn og heimspeki. B.Ed. lokaritgerð frá K.H.Í
• Brynhildur Sigurðardóttir og Sigríður Ólafsdóttir. (1994). Um siðfræði sem grundvöll umhverfismenntunar. B.Ed. lokaritgerð frá KHÍ. Reykjavík: Rannsóknarstofnun Kennaraháskóla Íslands.
• Fjóla Stefánsdóttir. (1996). Heimspeki með börnum. B.Ed. lokaritgerð frá Háskólanum á Akureyri.
• Guðrún Hulda Guðmundsdóttir. (1992). Barnaheimspeki. B.Ed. lokaritgerð frá K.H.Í.
• Helgi Jósteinsson. (1992). Réttmæti þess að ástunda heimspeki með börnum. B.Ed. lokaritgerð frá K.H.Í.